ازدواج حضرت ام کلثوم سلام الله علیها با جناب عمر (خلیفه دوم) در هاله ای از ابهام

سؤال: آیا ازدواج ام کلثوم دختر امیر المومنین علیه السلام  با  جناب عمر نشانه دوستی و روابط خوب میان ایشان نیست؟

 

 

جواب: موضوع ازدواج حضرت ام کلثوم سلام الله علیها با  جناب عمر از دو دیدگاه قابل بحث و بررسی است:


الف. از منظر منابع اهل سنّت؛
ب. از منظر منابع شیعه.

 


منابع اهل سنت: 
در بین اهل سنت، مشهور است که امیرالمؤمنین علی (ع) دختر خود امّ کلثوم را به ازدواج خلیفه دوم، عمر بن خطاّب، در آوردند. آنها این ازدواج را نشانگر دوستی و روابط حسنه میان علی (ع) و خلیفه دوم قلمداد می کنند. 
در نقد و بررسی این موضوع به چند نکته اشاره می شود:

 


1. هیچ یک از صحاح ششگانه(1) اهل سنّت ازدواج امّ کلثوم را با عمر ذکر نکرده اند.
مهمترین آنها دو کتاب صحیح بخاری و صحیح مسلم است که در نزد اهل سنت معتبرترین کتابها بعد از قرآن شمرده می شوند. برخی از دانشمندان سنّی، بسیاری از حقایق تاریخی را صرفاً به دلیل اینکه در صحیح بخاری و مسلم بیان نشده، مورد انکار و تردید قرار می دهند.

 


2. برخی از مسانید معتبر نزد اهل سنت، مانند: مُسند احمد بن حنبل نیز این رویداد را بیان ننموده اند.

 


3. برخی از منابع تاریخی و روایی اهل سنّت، مانند: "طبقات" ابن سعد(2) و "المستدرک" حاکم نیشابوری(3)، ازدواج ام کلثوم با خلیفه دوم را مطرح نموده اند که روایات آن کتابها از حیث سند و دلالت قابل نقد است :
نقد سندی: براساس مبانی رجالی اهل سنّت، تمام راویان این روایت، متّهم به صفات "کذّاب"، "وضّاع"، و "ضعیف" و "مدلَّس" می باشند؛ لذا براساس منابع اهل سنت، موضوع ازدواج امّ کلثوم با عمر بن خطّاب به لحاظ سندی فاقد اعتبار و ارزش می باشد.(4) 
نقد دلالتی: صرف نظر از ضعف سندی، این روایت به لحاظ دلالت و معنی نیز دچار تعارض، چندگانگی و تشویش در نقل می باشد؛ به گونه ای که برخی از نقلها برخی دیگر را تکذیب می نمایند. به عنوان مثال، در برخی نقلها این گونه آمده است که وقتی عمر به خواستگاری امّ کلثوم آمد، علی (ع) مسئله کوچکی سنّ ام کلثوم را مطرح نمودند و در برخی نقلها آمده است که حضرت فرمودند: "من او را برای فرزندان برادرم جعفر بن ابی طالب نگه داشته ام." در نقل دیگری بیان شده است که علی (ع) بدون درنگ ام کلثوم را نزد عمر فرستاد تا او را نگاه کند.

 


دیدگاه شیعه:

 


در مورد ازدواج امّ کلثوم با خلیفه دوم، در میان دانشمندان شیعه دیدگاه های متفاوتی مطرح است که در ذیل به برخی از آنها اشاره می شود:
1. برخی از دانشمندان شیعه از جمله شیخ مفید، این تزویج را به شدّت انکار نموده و بر این باورند که چنین ازدواجی اساساً رخ نداده است.(5)

2. دیدگاه دیگر این است که اُمّ کلثوم دختر واقعی علی (ع) نیست؛ بلکه ربیبه - دختر خوانده - علی (ع) بوده است. بر اساس این دیدگاه، امّ کلثوم دختر واقعی ابوبکر بوده، مادرش أسماء بنت عمیس است. پس از مرگ ابوبکر، اَسماء به همسری علی (ع) در آمد و امّ کلثوم همراه مادرش به خانه علی (ع) آمدند.
این دیدگاه متعلّق به آیت اللَّه العظمی مرعشی نجفی رحمه الله است. ایشان در این باره می فرمایند: "امّ کلثوم که با عمر ازدواج کرد، ربیبه علی (ع) و دختر اسماء بنت عمیس از ابوبکر بود. او کودک بود و با ازدواج اسماء با علی (ع) پس از مرگ ابوبکر به خانه علی (ع) آمد و بزرگ شد و با عمر ازدواج کرد. او را همه جا امّ کلثوم بنت علی (ع) می گفتند. او با پسرش زید بن عمر در زمان امام مجتبی (ع) فوت کردند. امام (ع) بر او و پسرش یک نماز میّت خواند و همین دلیل بر جواز نماز بر دو میّت در یک نماز شد.
امّ کلثوم دختر فاطمه علیها السلام در کربلا با خواهرش زینب علیها السلام بود و در شب یازدهم تا صبح مواظب اطفال امام حسین (ع) بود که خود دلیل دیگری بر نفی ازدواج او با عمر است؛ زیرا اگر زن عمر بود و فرزندی داشت، در جریان کربلا منعکس می شد، در اسارت کوفه و شام مطرح می گشت. اصولاً برای او حرمتی قائل می شدند.(6)


3. دیدگاه دیگر این است که این ازدواج صورت گرفت؛ ولی از روی تهدید و اکراه و اجبار. در منابع حدیثی شیعه روایاتی وجود دارد که نشانگر وقوع این ازدواج از روی تهدید و ارعاب می باشد. 
برای نمونه: محمد بن ابی عمیر از هشام بن سالم از امام صادق (ع) نقل می کند که فرمود: "هنگامی که عمر ( از اُم کلثوم )نزد علی (ع) خواستگاری نمود، حضرت در پاسخ او فرمودند: او کم سنّ و سال است. عمر با عباس - عموی علی (ع) - ملاقات کرد و گفت: آیا در من عیبی هست؟
عباس گفت: چه شده؟ عمر گفت: به خواستگاری دختر برادرزاده ات رفتم؛ (ولی او پاسخ منفی به من داد و ) من را ردّ نمود. به خداوند سوگند! چاه زمزم را پُر می کنم و هیچ نشانه بزرگی و کرامت برای شما نیست، مگر آنکه آن را از بین خواهم برد و هر آینه دو شاهد برای او اقامه کرده، به اتّهام سرقت دست راست او را قطع خواهم نمود. پس عباس نزد علی (ع) آمد و او را (از تهدیدهای عمر) آگاه ساخت و از ایشان درخواست نمود تا امر (این ازدواج) را به او واگذار نماید. علی (ع) نیز مسئله ازدواج ام کلثوم را به عموی خود عباس سپرد"(7).(8)
در صورتی هم که چنین روایاتی را بپذیریم نه تنها نشانه ای از دوستی و روابط حسنه میان امام علی (ع) و  جناب عمر نمی بینم بلکه سندی دیگر بر مظلومیت اهل بیت پیامبر(ص)  و خشونت خلیفه دوم را پذیرفته ایم . 

 

منابع
1. الکتب الستة المشهورة المقررة فی الإسلام التی یقال لها الصحاح الستة هی : 1- صحیح البخاری 2- صحیح مسلم 3- الجامع للترمذی 4- السنن لأبی داود 5- السنن للنسائی 6- السنن لابن ماجه.( مقدمة فی أصول الحدیث، عبدالحق الدهلوی، ص 96).
2. الطبقات الکبری ، محمد بن سعد بن منیع الزهری، دار احیاء التّراث العربیّ، بیروت، لبنان، چاپ اوّل، 1416 ق، ج 8، ص 462 - 465.
3. المستدرک علی الصحیحین، حاکم نیشابوری، دار الکتب العلمیة، بیروت، لبنان، چاپ اوّل، 1411 ق، ج 3، ص 153.
4. برای آگاهی بیشتر از احوال راویان این حدیث، به کتاب "الرسایل العشر" تألیف سیدعلی حسینی میلانی، انتشارات یاران، قم، چاپ اوّل، 1418 ق، رساله هشتم مراجعه نمایید.از ایشان کتابی با نام‏ ازدواج ام کلثوم با عمر( بررسى و نقد) نشر یافته که در نرم افزار مجموعه آثارشان توسط شرکت کامپیوتری نور نیز قرار داده شده است. 
5. مسارُّ الشّیعه (مجموعه مصنّفات شیخ مفید)، دار المفید، بیروت، لبنان، چاپ دوم، 1414 ق، ج 7، ص 87؛ همچنین، مرحوم سید ناصر الحسین الموسوی اَلّکنوی الْهندی، نوه صاحب کتاب "عبقات الانوار"، کتابی در انکار این تزویج تحت عنوان: "إفحام الأْعداء والخصوم فی نفی تزویج امّ کلثوم" نگاشته است. مرحوم محمدجواد بلاغی، صاحب تفسیر "آلاء الرَّحمن" نیز رساله مفصلی در نفی این تزویج دارد. 
6. تاریخ تحلیلی و سیاسی اسلام، دکتر علی اکبر حسنی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اوّل، 1379 ش، ج 2، ص 59.
7. فروع کافی، محمد بن یعقوب کلینی، دار الاضواء، بیروت، لبنان، چاپ اوّل، 1413 ق، کتاب نکاح، بابُ تزویج امّ کلثوم، ح 9470، ص 347.
8. مجله مبلغان ، شماره 100،« ازدواج ام کلثوم با عمر در هاله ای از ابهام»، عزیزی علویجه مصطفی

منبع: سایت ایت الله مکارم شیرازی:    http://makarem.ir 

/ 3 نظر / 27 بازدید
محمد فخار

سلام دوست گرامی فروش ویژه 100 وبلاگ آغاز شد با کمترین هزینه ممکن یک سایت کامل با مدیریت کاملا پارسی و روان و امکانات فوق العاده داشته باشید. --- سرویس حرفه ای مدیریت وب iwww یک دامنه رایگان (.ir / .com / .net / .info / .org) هاستینگ رایگان با فضای 100 مگابایت پنل ارسال پیامک رایگان با شماره 3000 100 پیامک رایگان شارژ اولیه --- فقط 50 هزارتومان www.iwww.ir اطلاعات تماس : تلفن مشاوره :09331332220 آی دی یاهو : mohammad.fakhar ایمیل : info@iwww.ir پشتیبانی 24 ساعته ----- ثبت دامنه ir فقط 5000 تومان .ثبت سایر دامنه ها با کمترین قیمت در 5 دقیقه با امکان پرداخت آنلاین. شاد و بهروز باشید.

نمازی

مـارا در آسـمان تـــــولا رها کنید درراه عشـــــــق آل پیمبرفداکنید کوری چشم دشمن مولای آفتاب ماراغلام حضرت هــادی صداکنید.